Kvartað var yfir nauðungarvistun og þvingaðri lyfjagjöf á sjúkrastofnun.
Umboðsmaður benti á að í lögræðislögum er gert ráð fyrir að mál sem lúta að þeim atriðum sem kvartað var yfir skuli sæta sérstakri meðferð fyrir dómstólum. Þar af leiðandi væru ekki skilyrði til þess að taka kvörtunina til meðferðar.
Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 18. febrúar 2026.
Vísað er til kvörtunar þinnar 13. janúar sl. sem lýtur að vistun þinni og meðferð á öryggisgeðdeild Landspítalans á Kleppi. Í kvörtuninni kemur fram að tímabundin sjálfræðissvipting þín hafi runnið út [...] 2025 en þér hafi verið haldið nauðugum á spítalanum engu að síður. Þar hafi þér verið gefin stungulyf gegn þínum vilja í að minnsta kosti tvö skipti og þú hafir undirgengist lyfjameðferð sem að þínu mati gagnist þér ekki.
Í lögræðislögum nr. 71/1997 er fjallað um réttarstöðu þeirra sem vistaðir eru á sjúkrastofnun gegn vilja sínum. Í ljósi þess að af kvörtun þinni verður ráðið að þú hafir ekki verið sjálfræðissviptur á því tíma bili sem þú kvartar yfir bendi ég á að í III. kafla laganna er fjallað um ákvörðun um nauðungarvistun, en samkvæmt 2. mgr. 19. gr. laganna getur læknir ákveðið nauðungarvistun manns en frelsisskerðing samkvæmt ákvæðinu má ekki standa lengur en í 72 klukkustundir nema til komi samþykki sýslumanns, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Þar kemur einnig fram að með samþykki sýslumanns megi vista sjálfráða mann gegn vilja sínum á sjúkrahúsi til meðferðar í allt að 21 sólarhring frá dagsetningu samþykkis sýslumanns ef fyrir hendi eru ákveðnar ástæður.
Í 30. og 31. gr. laganna er fjallað um rétt sjálfráða manns til að bera ákvörðun um nauðungarvistun og þvingaða meðferð í sjúkrahúsi undir dómstóla. Þar segir í 1. mgr. 30. gr. að heimilt sé þeim sem vistaðir hafi verið nauðugir á sjúkrahúsi samkvæmt 2. eða 3. mgr. 19. gr. laganna að bera þá ákvörðun undir dómstóla. Þá segir í 2. mgr. 30. gr. að þeim sem hefur verið gert að sæta þvingaðri lyfjagjöf eða meðferð samkvæmt ákvæðum laganna sé jafnframt heimilt að bera þá ákvörðun undir dómstóla. Rétt er að nefna að í 3. mgr. 30. gr. er að finna nánari leiðbeiningar um hvernig það skuli gert en þar segir að beina skuli skriflegri kröfu til viðkomandi dómstóls. Í kröfunni skuli koma fram hvort óskað er skipunar ákveðins talsmanns og ef svo er hver það eigi að vera. Ráðgjafi hins nauðungavistaða skuli aðstoða við kröfugerð samkvæmt greininni ef þess er óskað og sjá um að dómstóli berist krafan þegar í stað.
Ástæðan fyrir því að ofangreint er rakið er sú að starfssvið umboðsmanns tekur hvorki til starfa dómstóla né ákvarðana og annarra athafna stjórnvalda þegar samkvæmt beinum lagafyrirmælum er ætlast til að leitað sé leiðréttingar með málskoti til dómstóla, sbr. b.- og c.- liði 4. mgr. 3. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis. Þar sem mælt er sérstaklega fyrir um það í lögræðislögunum að ákvarðanir um nauðungarvistun og aðra þvingaða meðferð, þar með talið þvingaða lyfjagjöf, verði bornar undir dómstóla eru samkvæmt framangreindum ákvæðum laga nr. 85/1997 ekki uppfyllt skilyrði til þess að umboðsmaður Alþingis taki kvörtun þína til meðferðar. Getur umboðsmaður því ekki fjallað um þau málefni sem kvörtun þín beinist að.
Með vísan til þess sem rakið er að framan er athugun minni á kvörtun þinni lokið, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.