08. nóvember 2018

Fósturforeldrar og umönnunargreiðslur með fósturbarni

Samkvæmt lögum um félagslega aðstoð er heimilt að greiða framfærendum fatlaðra og langveikra barna umönnunargreiðslur. Þar er einnig mælt fyrir um að vistun barna utan heimilis skerði greiðslur. Í nýlegu áliti komst umboðsmaður að þeirri niðurstöðu að staðfesting úrskurðarnefndar velferðarmála á synjun Tryggingastofnunar á umsókn fósturforeldris um slíkar greiðslur hefði ekki verið í samræmi við lög.

Í málinu hafði barni verið ráðstafað í varanlegt fóstur og hafði þar lögheimili. Tryggingastofnun hafði komist að þeirri niðurstöðu í umönnunarmati að barnið þyrfti stuðning og eftirlit sérfræðinga vegna erfiðleika sinna. Stofnunin synjaði aftur á móti umsókn fósturforeldris um umönnunargreiðslur og var sú ákvörðun staðfest af úrskurðarnefnd velferðarmála. Niðurstaða stjórnvalda byggði einkum á því að barnið teldist vistað utan heimilis í skilningi laga um félagslega aðstoð og jafnframt væri vistunin greidd af félagsmálayfirvöldum í skilningi reglugerðar um slík mál. Í slíkum tilvikum féllu umönnunargreiðslur niður. Var einnig vísað til þess að fósturforeldri fengi greiðslur frá sveitarfélagi til að standa straum af framfærslu barnsins.

Fósturforeldrið leitaði í kjölfarið til umboðsmanns og benti m.a. á að þrátt fyrir að það fengi greiðslur frá sveitarfélagi þá væru þær hugsaðar sem framfærsla heilbrigðs barns og því ótengdar veikindum þess. Barnið hefði verið í fóstri hjá því um langt skeið og verið á framfæri þess um árabil.

Í áliti sínu benti umboðsmaður á að við mat á því hvort barn í varanlegu fóstri teldist vistað utan heimilis þyrfti að hafa í huga að lög geri almennt ráð fyrir því að börn í varanlegu fóstri eigi lögheimili hjá fósturforeldrum sínum. Í barnaverndarlögum sé jafnframt gerður greinarmunur á því þegar barni sé annars vegar ráðstafað í fóstur og hins vegar vistað utan heimilis. Með vísan til þessa taldi umboðsmaður að með orðunum vistun utan heimilis í skilningi laga um félagslega aðstoð, væri fyrst og fremst átt við það þegar barn dveljist annars staðar en í heimahúsi þess framfæranda sem sækir um umönnunargreiðslur. Ráðstöfun barns í varanlegt fóstur, þar sem barnið búi hjá fósturforeldri sem beri að framfæra það, teljist því ekki eitt og sér vistun utan heimilis í skilningi laganna. Afstaða úrskurðarnefndarinnar í þessu máli hefði því ekki verið rétt og synjun hennar á umsókn um umönnunarbætur ekki í samræmi við lög.

Umboðsmaður gerði einnig athugasemdir við málsmeðferð nefndarinnar þar sem hann taldi þær upplýsingar sem nefndin byggði á við mat sitt á skilyrðum slíkra greiðslna ekki fullnægjandi. Mæltist hann til þess að hún tæki málið til nýrrar meðferðar ef viðkomandi óskaði eftir því og þá í samræmi við þau sjónarmið sem fram kæmu í álitinu.

Álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 9205/2017