Vísað er til kvörtunar yðar 10. júlí sl. f.h. A sem beinist að Reykjavíkurborg. Í kvörtuninni kemur m.a. fram að tengdadóttir A hafi leitast eftir því að sækja um fjárhagsaðstoð fyrir hana en óljóst sé hvort sú beiðni hafi verið lögð í formlegan farveg hjá Reykjavíkurborg. Þér munuð jafnframt hafa fengið þau svör frá félagsráðgjafa í samræmdri móttöku flóttamanna að tilgangslaust væri fyrir A að sækja um fjárhagsaðstoð. Að endingu kemur fram í kvörtuninni að A telji sig ekki geta sótt um fjárhagsaðstoð sjálf enda hafi hún ekki rafræn skilríki.
Í tilefni af kvörtuninni var Reykjavíkurborg ritað bréf 23. júlí sl. þar sem þess var m.a. óskað að upplýst yrði hvort sveitarfélagið hafi eða hafi haft umsókn A um fjárhagsaðstoð til meðferðar og þá, eftir atvikum, hvað liði meðferð og afgreiðslu hennar. Ef ekki, var þess óskað að Reykjavíkurborg upplýsti um það hvort A gæti sótt um slíka aðstoð án rafrænna skilríkja og þá hvernig hún ætti að bera sig að í þeim efnum.
Í svarbréfi Reykjavíkurborgar 8. ágúst sl. kemur m.a. fram að hjá Reykjavíkurborg liggi ekki fyrir upplýsingar um umsókn um fjárhagsaðstoð fyrir A en allar umsóknir um fjárhagsaðstoð sem berist Reykjavíkurborg séu skráðar í sérstakt kerfi. Að öðru leyti sé engar skráðar upplýsingar að finna um A hjá velferðarsviði Reykjavíkurborgar. Unnt sé að sækja um fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg með því að fylla út sérstakt eyðublað sem nálgast megi hjá miðstöðvum Reykjavíkurborgar. Slíkar umsóknir þurfi að undirrita ásamt því að framvísa gildu persónuskilríki með mynd.
Í tilefni af kvörtun yðar tel ég rétt að taka fram að í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, segir að hlutverk umboðsmanns sé að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögunum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög, vandaða stjórnsýsluhætti og siðareglur settar á grundvelli laga um Stjórnarráðs Íslands og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Af lögunum leiðir að umboðsmaður veitir, að tilteknum lögbundnum skilyrðum fullnægðum, þeim sem þess óskar álit sitt á því, eftirá, hvort stjórnsýsla hafi farið fram í samræmi við lög, vandaða stjórnsýsluhætti og framangreindar siðareglur.
Í ljósi þess að ekki liggur fyrir formleg ákvörðun Reykjavíkurborgar í tilefni af umsókn A um fjárhagsaðstoð tel ég ekki ástæðu til að aðhafast frekar vegna kvörtunarinnar, sbr. a-lið 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis. Ég tek þó fram að standi hugur A til þess getur hún, eða þér fyrir hennar hönd, freistað þess að leggja fram umsókn um fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg í samræmi við framangreind svör sveitarfélagsins og fá þannig fram formlega afstöðu Reykjavíkurborgar til umsóknar hennar. Ef A telur sig enn beitta rangsleitni að fulltæmdum leiðum innan stjórnsýslunnar er henni, eða yður fyrir hennar hönd, fært að leita til mín á ný.
Að endingu tel ég rétt að upplýsa yður um að ég hef ritað Reykjavíkurborg hjálagt bréf þar sem ég kem á framfæri tiltekinni ábendingu vegna athugunar minnar á málinu. Þær ábendingar hafa þá ekki áhrif á niðurstöðu mína í máli A.
Bréf umboðsmanns til Reykjavíkurborgar 27. ágúst 2024.
Vísað er til fyrri samskipta vegna kvörtunar A, [...] í Reykjavík, sem beindist að Reykjavíkurborg.
Líkt og fram kemur í bréfi mínu til A, sem fylgir hjálagt í ljósriti, hef ég ákveðið að ljúka umfjöllun minni um kvörtunina með vísan til a-liðar 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis. Þrátt fyrir það hefur athugun mín á máli þessu orðið mér tilefni til að koma eftirfarandi ábendingu á framfæri og þá með það fyrir augum að umrædd atriði verði framvegis höfð hugföst við meðferð hliðstæðra mála hjá Reykjavíkurborg.
Í tilefni af kvörtun A til umboðsmanns var Reykjavíkurborg ritað bréf 23. júlí sl. þar sem m.a. var óskað upplýsinga um hvort sveitarfélagið hafi eða hafi haft umsókn A um fjárhagsaðstoð til meðferðar og þá, eftir atvikum, hvað liði meðferð og afgreiðslu hennar. Í svari Reykjavíkurborgar 8. ágúst sl. kemur m.a. fram að engar skráðar upplýsingar liggi fyrir um A hjá velferðarsviði Reykjavíkurborgar. A sé ekki skráð í Þjóðskrá heldur á „utangarðsskrá/kerfiskennitöluskrá“, sbr. 11. gr. laga nr. 140/2019, um skráningu einstaklinga. Í ljósi þessa verði að áætla að hún eigi ekki rétt á fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg, sbr. 1. mgr. 12. gr. og 1. mgr. 13. gr. laga nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga. Hafi aðstandendur A leitað eftir upplýsingum um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé ekki ólíklegt að þau hafi fengið upplýsingar um að hún eigi ekki rétt á fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.
Í ljósi þess sem fram kemur í svari Reykjavíkurborgar um að þar sem A sé ekki skráð í Þjóðskrá „verði að áætla að hún eigi ekki rétt á fjárhagsaðstoð“ tel ég rétt að taka eftirfarandi fram. Þrátt fyrir þá meginreglu sem mælt er fyrir um í 12. og 13. gr. laga nr. 40/1991 þess efnis að sveitarfélögum beri að aðstoða þá er eiga þar lögheimili er beinlínis gert ráð fyrir því í 1. mgr. 15. gr. laganna að erlendum ríkisborgurum, sem ekki eiga lögheimili í landinu, skuli í sérstökum tilvikum veitt fjárhagsaðstoð hér á landi. Aðstoð skuli veitt af dvalarsveitarfélagi að höfðu samráði við félags- og vinnumarkaðsráðuneytið, enda hafi áður verið leitað eftir aðstoð frá heimalandi. Í 2. mgr. er gert ráð fyrir að ríkissjóður endurgreiði sveitarfélagi veitta aðstoð í vissum tilvikum. Nánar er fjallað um skilyrði þess að fjárhagsaðstoð verði veitt á þessum grundvelli í reglum nr. 520/2021, með síðari breytingum, um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, í sérstökum tilvikum, við erlenda ríkisborgara og endurgreiðslur fjárhagsaðstoðar úr ríkissjóði. Er þar í 3. gr. reglnanna tilgreint nánar hvað átt sé við með „sérstökum tilvikum“ í skilningi 15. gr. laganna.
Í 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er kveðið á um að stjórnvald skuli veita þeim sem til þess leita nauðsynlega aðstoð og leiðbeiningar varðandi þau mál sem snerta starfssvið þess. Við meðferð máls kann stjórnvaldi að vera ljóst að hægt kunni að vera að taka ákvörðun sem hentar hag málsaðila best á grundvelli undanþáguheimildar í lögum. Hafi aðili ekki sótt sérstaklega um á grundvelli slíkrar heimildar eða ekki lagt mál sitt í réttan farveg ber stjórnvaldi að eigin frumkvæði að leiðbeina honum um það enda sé raunhæft að til greina komi að veita aðila slíka undanþágu m.t.t. þess hvernig mál hans er vaxið, sbr. til hliðsjónar Páll Hreinsson: Stjórnsýsluréttur – málsmeðferð. Reykjavík 2013, bls. 424.
Með hliðsjón af framangreindu er þeirri ábendingu komið á framfæri við Reykjavíkurborg að gæta sérstaklega að því að vekja athygli erlendra ríkisborgara sem til þess leita um fjarhagsaðstoð og eiga ekki lögheimili í landinu á þeirri undanþáguheimild sem mælt er fyrir um í 15. gr. laga nr. 40/1991. Tekið skal fram að með þessari ábendingu er engin afstaða tekinn til þess hvort aðstæður A séu þess eðlis að hún kunni að eiga rétt á fjárhagsaðstoð á framangreindum grundvelli.