A kvartaði yfir framkvæmd sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um endurnýjun ökuréttinda.
Samkvæmt því sem fram kom í kvörtuninni var A ósátt við að hafa þurft að fara í sérstakt próf í aksturshæfni og að ekki hefði verið tekið tillit til framlagðs vottorðs ökukennara sem metið hafði aksturshæfni fullnægjandi. Óskaði A eftir því að umboðsmaður tæki til athugunar hvort framkvæmd sýslumanns væri í samræmi við lög og reglugerðir.
Þar sem A hafði ekki leitað með athugasemdir sínar til innviðaráðherra, hvorki með stjórnsýslukæru vegna upphaflegrar synjunar á endurnýjun ökuréttinda né á grundvelli yfirstjórnunar- og eftirlitsheimilda hans, voru ekki skilyrði til að kvörtunin yrði tekin til meðferðar af hálfu umboðsmanns að svo stöddu.
Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 31. október 2025.
Vísað er til kvörtunar A sem umboðsmanni barst 24. september sl. yfir framkvæmd sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um endurnýjun ökuréttinda.
Samkvæmt því sem fram kemur í kvörtuninni er A ósátt við að hún hafi þurft að þreyta sérstakt próf í aksturshæfni við endurnýjun ökuskírteinis og að ekki hafi verið tekið tillit til vottorðs ökukennara sem hefði metið aksturshæfni hennar fullnægjandi. Í kvörtuninni er óskað eftir því að umboðsmaður taki til athugunar hvort þessi framkvæmd sýslumanns sé í samræmi við lög og reglugerðir, og þá einkum 4. gr. reglugerðar nr. 830/2011 um ökuskírteini. Í 1. mgr. er mælt fyrir um könnun sýslumanns, þ. á m. á því hvort umsækjandi um ökuskírteini fullnægi heilbrigðisskilyrðum, áður en ökuskírteini er útgefið. Getur sýslumaður krafist í því sambandi að umsækjandi þreyti próf í aksturshæfni eftir nánari fyrirmælum 15. gr. reglugerðarinnar. Er því meðal annars haldið fram í kvörtuninni að framkvæmd sýslumanna að þessu leyti sé ólík eftir landshlutum.
Fyrir liggur að með bréfi 28. maí sl. tilkynnti sýslumaður A um fyrirhugaða synjun umsóknar hennar um endurnýjun útgáfu ökuskírteinis sökum þess að hún hefði ekki orðið við kröfu sýslumanns um að þreyta ökupróf. Var henni veitt færi á að koma á framfæri andmælum sem hún og gerði með bréfi 3. júní sl. Þar vék A að því að hún hefði þegar farið í ökutíma hjá ökukennara og að fyrir lægi í málinu vottorð hans um aksturshæfni hennar. Þá óskaði hún eftir að sýslumaður rökstyddi nánar fyrrgreinda kröfu um að hún þreytti ökupróf. Að svo búnu tilkynnti sýslumaður A, með bréfi 20. júní sl., að umsókn hennar hefði verið synjað. Í kjölfarið óskaði A 5. júlí sl. eftir að fá að þreyta prófið sem hún í kjölfarið gerði. Í framhaldinu fékk hún útgefin endurnýjuð ökuréttindi en áréttaði beiðni sína um að krafan um ökupróf yrði rökstudd nánar þar sem hún hygðist engu að síður bera ákvörðunina undir æðra stjórnvald eins og hún ætti rétt á að gera.
Í ljósi kvörtunarefnisins er rétt að taka fram að hlutverk umboðsmanns Alþingis er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis. Í lögunum er gengið út frá því að meginviðfangsefni umboðsmanns sé að taka við kvörtunum frá borgurunum og láta þeim í té álit um það hvort stjórnvöld og aðrir sem falla undir starfssvið hennar hafi leyst með réttum hætti úr máli þeirra. Hver sá sem telur sig hafa verið beittan rangsleitni af hálfu aðila sem fellur undir eftirlit umboðsmanns getur kvartað af því tilefni til hennar, sbr. 2. mgr. 4. gr. laganna.
Mælt er fyrir um skilyrði þess að umboðsmaður geti tekið kvörtun til nánari athugunar í 6. gr. laga nr. 85/1997. Þar segir meðal annars í 3. mgr. að ef skjóta má máli til æðra stjórnvalds er ekki unnt að kvarta til umboðsmanns fyrr en æðra stjórnvald hefur fellt úrskurð sinn í málinu. Ákvæðið byggist á því sjónarmiði að stjórnvöld skuli fyrst fá tækifæri til að leiðrétta ákvarðanir, sem kunna að vera rangar, áður en leitað er til aðila utan stjórnkerfis þeirra eins og umboðsmanns Alþingis. Á þetta jafnframt við þar sem tilteknum stjórnvöldum, t.d. ráðherra þess málaflokks sem um ræðir, er falið að fara með almennt eftirlit á því sviði sem um ræðir. Af skilyrði málsgreinarinnar leiðir þó einnig að aðili máls getur ekki leitað til umboðsmanns ef í ljós kemur að kærufrestur í máli hefur runnið út án þess að ákvörðun í því hafi verið kærð til æðra stjórnvalds, sé þess á annað borð kostur.
Ástæða þess að þetta er tekið fram er sú að, líkt og leiðbeint var um í synjun sýslumanns um endurnýjun ökuréttinda A 20. júní sl., ákvörðun sýslumanns vegna umsóknar um endurnýjun ökuréttinda sætir kæru til innviðaráðherra sem jafnframt fer með yfirstjórn og eftirlit með framkvæmd umferðarlaga nr. 77/2019 og reglugerðar nr. 830/2011 um ökuskírteini. Þar sem ekki liggur annað fyrir en að A hafi hvorki borið synjun sýslumanns 20. júní sl. undir innviðaráðherra, en kærufrestur er þrír mánuður og rann hann því út um það leyti sem kvörtunin barst umboðsmanni, né leitað til sama ráðherra með athugasemdir sínar við framkvæmd sýslumanns á grundvelli yfirstjórnunar- og eftirlitsheimilda hans, er mér ekki fært að taka kvörtunina til nánari athugunar, sbr. fyrrgreind 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997.
Með vísan til framangreinds læt ég athugun minni á málinu lokið, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis. Fari svo að A leiti með athugasemdir sínar til innviðaráðherra getur hún leitað til mín á nýjan leik að fenginni niðurstöðu ráðherra, telji hún ástæðu til.