I Kvörtun og afmörkun athugunar
Hinn 26. mars 2024 leitaði A til umboðsmanns Alþingis og kvartaði yfir uppsögn úr starfi [...] hjá X vorið 2023. Í kvörtuninni eru einkum gerðar athugasemdir við að henni hafi verið sagt upp á meðan hún var í veikindaleyfi og að hún hafi ekki vitað af uppsögninni fyrr en hún sótti um sjúkradagpeninga og þjónustu hjá VIRK starfsendurhæfingarsjóði. A telur að uppsögnin hafi verið ólögmæt, meðal annars vegna þess að henni barst aldrei uppsagnarbréf frá skólanum. Að fengnum skýringum X hefur athugun umboðsmanns á málinu verið afmörkuð við það hvernig starfslok A bar að.
II Málavextir
A starfaði sem [...] hjá X. Í febrúar 2023 fór hún að nefna í tölvupóstsamskiptum við skólameistara X að hún íhugaði að segja starfi sínu lausu vegna tiltekinna atvika sem hefðu átt sér stað á skólaárinu. Hún bauð skólameistara meðal annars að gera við sig starfslokasamning í tölvupósti 14. febrúar 2023. Í mars 2023 fór hún í veikindaleyfi. Í tölvupósti 13. þess mánaðar kemur fram að hún hafi talið að veikindaleyfið myndi vara að lágmarki fram yfir páska það ár en hún gæti [...] á meðan hún væri í leyfi til þess að sá sem sinnti starfinu í afleysingum gæti [...]. Í tölvupósti skólameistara A 11. apríl 2023 kemur meðal annars fram:
Mjög gott ef hægt er að […] á þessum tíma sem þú nefnir.
Það er s.s. staðfest að þú snýrð ekki aftur til starfa í [X] hvernig sem allt veltist. En endilega leitaðu til stéttarfélagsins þíns til að fá allar upplýsingar um veikindaréttinn og sjúkradagpeninga o.s.frv.
Er mér óhætt að auglýsa starfið?
Í svari A 12. sama mánaðar segir:
Já mun […] en ég veit ekki hvernig ég treysti mér ekki til að gefa leyfi, þú verður að ákveða […] hvað þú gerir með stöðuna.
Í svari skólameistara í tölvupósti 13. sama mánaðar segir meðal annars:
Varðandi hitt, ég er aðallega að hugsa um að þú farir ekki í mál við skólann ef ég auglýsi starfið af því að uppsögn liggur ekki formlega fyrir þótt ljóst sé að þú snýrð ekki aftur til starfa eins og við ræddum. Það verður alls ekki gengið á nein réttindi þín. Það er bara fullseint fyrir mig að finna […] fyrir næsta skólaár eftir 30. júní :)
Í tölvupósti skólameistara 30. apríl 2023 kemur fram að starfið verði auglýst í maí þar sem A hyggist hætta störfum „þegar þar að kemur“. Skólameistari sendi A síðan tölvupóst 10. maí og spurði hvort hún hefði séð að hún væri búin að auglýsa starfið. Í svari A til skólameistara 16. maí 2023 kemur meðal annars fram:
Já ég sá það, og jú vegna […] þá ræddi ég það að koma ekki aftur en varð óvænt veik, þannig ég þarf að heyra í stéttafélagi hvernig veikindaleyfi fer, og læt þig vita hvað þau segja.
Með tölvupósti 25. september 2023 upplýsti skólameistari A um að uppgjör yrði sent til stéttarfélagsins þar sem veikindaréttur hennar væri tæmdur. Samdægurs sendi skólinn tölvupóst til stéttarfélagsins með upplýsingum þar að lútandi þar sem fram kom að A væri hætt störfum. Tveimur dögum síðar sendi skólameistari starfsmanni félagsins eftirfarandi í tölvupósti:
[…]ég heyrði í [A] áðan, hún segist ætla að senda mér veikindavottorðið sem hún fékk í júní og ég hef ekki enn séð. Varðandi starfslokin, viltu ræða við hana hvort ég eigi að segja henni upp frá og með 1. okt. eða hvort hún vilji gera það sjálf. Hún á þá vitaskuld inni uppsagnarfrest.
Í gögnum málsins liggja ekki fyrir svör eða upplýsingar um önnur viðbrögð stéttarfélagsins við þessari beiðni. Hins vegar verður ráðið af skýringum X til umboðsmanns að A hafi ekki verið greidd laun í uppsagnarfresti. Skólameistari lagði það hins vegar til eftir fyrirspurn umboðsmanns 10. september 2024. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hvort það hafi gengið eftir.
III Skýringar X
Með bréfi 28. maí 2024 var þess óskað að X veitti umboðsmanni þær skýringar sem skólinn teldi kvörtunina gefa tilefni til. Einnig var þess óskað að X sendi umboðsmanni afrit af ráðningarsamningi skólans við A, afrit af uppsögn hennar og öðrum gögnum sem varpað gætu ljósi á ákvörðun um uppsögn og aðdraganda hennar, svo sem tölvubréfasamskipti milli hennar og stjórnenda skólans. Gögn málsins bárust 12. júní 2024. Með bréfi 10. september þess árs var þess óskað að skólinn lýsti viðhorfi sínu til kvörtunarinnar og veitti auk þess nánari upplýsingar og skýringar um tiltekin atriði. Meðal annars var óskað eftir afriti af uppsagnarbréfi til A og upplýsingum um hvenær það hefði borist henni. Teldi skólinn að A hefði sjálf sagt upp störfum var óskað eftir afriti af gögnum þar um. Hefði henni verið sagt upp var óskað eftir að nánari grein yrði gerð fyrir því á hvaða lagagrundvelli það hefði verið.
Í skýringum X 30. september 2024 kemur fram að A hafi ekki verið sagt upp störfum við X en ekki hafi heldur borist formleg uppsögn frá henni þrátt fyrir beiðni þar um. Hún hafi hins vegar oft látið í ljós að hún ætlaði að hætta störfum og tilkynnt um þá fyrirætlan í tölvupóstum sínum til skólameistara. A hafi enn fremur óskað eftir starfslokasamningi en í kjölfar þess hafi hún farið í veikindaleyfi og dvalist í Reykjavík. Í skýringum X kemur fram að til þess að [...] geti sinnt starfinu þurfi viðkomandi að [...]. A hafi tilkynnt að hún myndi ekki snúa aftur til starfa og að hún myndi [...]. Síðan kemur eftirfarandi fram í svörum skólameistara:
Starfið var síðan auglýst laust til umsóknar enda [A] búin að segja og sýna að hún ætlaði ekki að sinna því áfram með því að flytja brott og var hún upplýst um auglýsinguna fyrirfram. Gert var upp við hana orlof og desemberuppbót og hún síðan tekin af launaskrá [X]. Mátti henni þá ljóst vera af þeim launagreiðslum sem henni bárust eftir að 175 daga veikindaréttur hennar tæmdist, að hún væri ekki lengur starfsmaður skólans, frá og með 1. október 2023 (orlof og desemberuppbót greitt 31.12.2023). Hún varð ekki við óskum skólameistara um að ganga formlega frá uppsögn og var ekki þrýst á hana meira. Stéttarfélag hennar, [Y], var upplýst um starfslokin en sýndi engin viðbrögð.
Ekki vildi skólameistari íþyngja [A] með uppsögn enda var engin ástæða til að segja henni upp störfum. [A] ákvað sjálf að hætta og dró sig í hlé. Ef [A] hefði ætlað að halda starfinu hefði hún átt a.m.k. átt að andmæla því að starfið yrði auglýst. Gekk hún hvorki eftir því að vinna uppsagnarfrest né fá hann greiddan. En rétt er að geta þess að skólameistari gekk ekki eftir því heldur. Hins vegar var aldrei ætlunin að ganga á réttindi [A] vegna starfsloka eins og skýrt kemur fram hjá skólameistara í tölvupósti 13. apríl 2023 […].
Skólameistari tekur á sig ábyrgðina á að hafa ekki gengið formlega frá starfslokunum og leggur til að [A] verði greiddur 3ja mánaða uppsagnarfrestur skv. launaröðun [A] 2023 og málinu teljist þar með lokið.
Í athugasemdum A við þessar skýringar 15. október 2024 kemur meðal annars fram að hún hafi hitt skólameistara á fundi þar sem komið hafi fram að ekki stæði til að segja henni upp störfum. Hún hafi þá jafnframt lýst því yfir að hún hygðist ekki segja upp starfinu. Þetta hafi verið eftir tölvupóstssamskipti hennar við skólameistara þar sem hún kvaðst myndu velta því fyrir sér. Þá kemur fram að eftir samskipti skólameistara við stéttarfélag hennar hafi hún ekki talið sig þurfa að hafa áhyggjur af starfinu vegna þeirra krafna sem leiða af stjórnsýslulögum. Hins vegar kemur fram að skólameistari hvatti hana til að segja upp starfinu í samtölum þeirra á milli sem fram fóru í síma.
IV Athugun umboðsmanns Alþingis
1 Um starfslok opinberra starfsmanna
Um réttarsamband starfsmanns í þjónustu ríkisins við vinnuveitanda hans gilda að ýmsu leyti sérstök sjónarmið. Þau helgast meðal annars af því að réttarstaða starfsmanna ríkisins hefur að miklu leyti ráðist af opinberum réttarreglum sem eru settar einhliða af hálfu ríkisins. Lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, gera þó ráð fyrir að starfsmenn ríkisins, aðrir en embættismenn, séu ráðnir til starfa ótímabundið með skriflegum ráðningarsamningi, sbr. 41. og 42. gr. laganna. Um stofnun, framkvæmd og lyktir samningsins fer samkvæmt meginreglum samninga- og vinnuréttar leiði ekki annað af lögum.
Heimild til að segja upp starfssambandinu er gagnkvæm. Þannig sætir heimild starfsmanns til að segja upp samningi ekki öðrum takmörkunum en þeim að almennt ber að fullnægja þeim frestum sem lög mæla fyrir um eða samið hefur verið um, sbr. 46. gr. laga nr. 70/1996. Þá er forstöðumanni stofnunar heimilt að segja starfsmanni upp eftir því sem mælt er fyrir í ráðningarsamningi, sbr. 43. gr. laganna. Uppsögn opinbers starfsmanns telst vera ákvörðun um rétt eða skyldu manna í merkingu 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. athugasemdir við frumvarpið sem varð að þeim lögum (Alþt. 1992-1993, A-deild, bls. 3283). Af því leiðir að við uppsögn úr opinberu starfi ber að fylgja stjórnsýslulögum og almennum grundvallarreglum stjórnsýsluréttar við undirbúning ákvörðunarinnar enda er um að ræða íþyngjandi ákvörðun sem veldur að jafnaði umtalsverðri röskun á stöðu og högum einstaklings. Auk þeirra takmarkana sem leiða af stjórnsýslulögum er valdi stjórnvalda til að beita uppsögn settar aðrar lögbundnar og samningsbundnar takmarkanir með lögum nr. 70/1996 og þeim ákvæðum kjarasamninga sem við eiga hverju sinni.
Í lögum nr. 70/1996 er gerður greinarmunur á uppsögnum eftir því hvort ástæður þeirra megi rekja til starfsmannsins sjálfs eða annarra atvika sem ekki verða rakin til hans, svo sem rekstrarlegra þátta hjá stjórnvaldinu vegna skipulagsbreytinga, krafna um hagræðingu í rekstri eða breytinga á verkefnum stjórnvalds. Þessi aðgreining hefur þá þýðingu í framkvæmd að mun ríkari kröfur hvíla á stjórnvaldinu til meðferðar og undirbúnings máls þegar ástæður uppsagnar má rekja til starfsmannsins.
Nánar er fjallað um hvernig málsmeðferð skuli háttað vegna uppsagnar starfsmanna í 1. mgr. 44. gr. laganna. Ákvæðið hljóðar svo:
Skylt er að veita starfsmanni áminningu skv. 21. gr. og gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp störfum ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem þar eru greindar. Annars er ekki skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi, þar á meðal ef uppsögn stafar af öðrum ástæðum, svo sem þeirri að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar.
Ef uppsögn stafar af því að starfsmaður sinnir starfsskyldum sínum ekki með fullnægjandi hætti, þannig að ákvæði 21. gr. laganna eigi við, ber samkvæmt þessu að veita honum áminningu áður en heimilt er að segja honum upp nema skilyrði séu að lögum til þess að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi samkvæmt 45. gr. laganna. Með því er honum veitt færi á að bæta ráð sitt áður en til uppsagnar kemur. Ákvæði 21. gr. hljóðar svo:
Ef starfsmaður hefur sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu skal forstöðumaður stofnunar veita honum skriflega áminningu. Áður skal þó gefa starfsmanni kost á að tala máli sínu ef það er unnt.
Þegar uppsögn er að rekja til annarra ástæðna en að framan greinir er ekki skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður hennar, svo sem þegar starfsmönnum er fækkað vegna hagræðingar í rekstri, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Ákvörðun um starfslok ríkisstarfsmanns verður allt að einu að byggjast á málefnalegum forsendum og gæta verður að reglum stjórnsýsluréttar um jafnræði og meðalhóf við meðferð málsins.
Í þessu sambandi athugast að vegna þess greinarmunar sem gerður er á málsmeðferð eftir því hvort rekja megi ástæður uppsagnar til starfsmannsins sjálfs eða málefnalegra sjónarmiða um önnur atvik, svo sem skipulagsbreytingar, er mikilvægt að upplýsingar um helstu forsendur ákvörðunarinnar liggi skýrt fyrir, sbr. ákvæði 27. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012. Í því ákvæði kveðið er á um skyldu stjórnvalda til að skrá upplýsingar um málsatvik og halda til haga að öðru leyti mikilvægum upplýsingum er málið varða.
Yfirlýsing um slit ráðningarsamnings með uppsögn er ákvöð í skilningi samningaréttar og er því bindandi þegar hún er komin til viðtakanda þannig að hann geti kynnt sér efni hennar. Uppsögn á grundvelli laga nr. 70/1996 hefur þó ekki önnur réttaráhrif þegar í stað heldur koma þau að öllu jöfnu fram við lok uppsagnarfrests.
Í ráðningarsamningum er almennt miðað við að uppsögn starfsmanns úr starfi skuli vera skrifleg og miðast við næstu mánaðamót eftir að hún kemur fram. Þegar yfirlýsingin um uppsögn stafar frá forstöðumanni stofnunar, eða öðrum sem hann hefur framselt vald sitt með lögmætum hætti, er hún tilkynning um stjórnvaldsákvörðun, sbr. 1. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þrátt fyrir að í íslenskum rétti gildi ekki almennar reglur um að allar ákvarðanir stjórnvalda verði að vera skriflegar tel ég það leiða af eðli ákvörðunar um uppsögn að hún eigi að öllu jöfnu að vera á skriflegu formi. Í því sambandi athugast að víða má finna ákvæði í lögum og almennum stjórnvaldsfyrirmælum sem skylda stjórnvöld til að ganga frá ákvörðunum sínum skriflega. Má hér meðal annars nefna 21. gr., 4. mgr. 26. gr., 1. mgr. 31. gr. og 42. gr. laga nr. 70/1996 þar sem mælt er fyrir um að ráðningarsamningur, áminning og ákvarðanir um lausn embættismanns frá störfum og uppsögn hans skuli vera skriflegar, sjá til hliðsjónar álit umboðsmanns Alþingis 5. október 2007 í máli nr. 4949/2007. Í lögum nr. 70/1996 er enn fremur áréttaður sérstaklega réttur starfsmanna til að fá uppsögn sína rökstudda skriflega, sbr. 2. mgr. 44. gr. laganna, sbr. einnig almennara ákvæði 21. gr. stjórnsýslulaga.
Uppsagnarbréf þarf að vera þannig úr garði gert að ekki fari á milli mála við hvaða tímamark uppsögn miðast, hver uppsagnarfresturinn sé og hvenær ráðningarslit skuli verða. Við lok uppsagnarfrests fellur ráðningarsamningur úr gildi með öllum þeim réttaráhrifum sem hann hafði, þar með talið vinnuskyldu starfsmanns og rétti hans til launagreiðslna. Sönnunarbyrði um lögmæti uppsagnar og málefnalegan grundvöll hennar hvílir almennt á vinnuveitanda en ef ágallar eru á meðferð málsins ber vinnuveitandi hallann af því, sjá til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 16. janúar 2014 í máli nr. 528/2013.
Þegar gert er samkomulag við starfsmann um starfslok er eðli málsins samkvæmt ekki gerð krafa um að forstöðumaður tilkynni honum um starfslokin með uppsagnarbréfi, enda liggur þá ekki fyrir einhliða ákvörðun um lok ráðningarsambandsins. Í slíkum tilvikum verður forstöðumaður aftur á móti að sýna fram á að slíkt samkomulag hafi verið gert og leggja fram upplýsingar og gögn um málið sé óljóst hvort starfslokin grundvallist á samkomulagi. Þegar starfslok eiga sér stað með samkomulagi hafa stjórnvöld í einhverjum tilvikum gert starfslokasamninga við starfsmenn. Rétt er að taka fram að settar hafa verið sérstakar reglur um starfslokasamninga við starfsmenn ríkisins á grundvelli 2. mgr. 39. gr. c. laga nr. 70/1996, sbr. reglur nr. 1185/2024, um starfslokasamninga við starfsmenn ríkisstofnana. Þessar reglur voru ekki í gildi þegar atvik þessa máls áttu sér stað. Með sama hætti verður forstöðumaður að tryggja sér sönnun í þeim tilvikum þegar starfsmaður nýtir sér rétt sinn til að segja upp störfum, sbr. 1. mgr. 46. gr. laga nr. 70/1996.
2 Lausn frá störfum vegna heilsubrests
Fjallað er um lausn frá embætti vegna heilsubrests í 30. gr. laga nr. 70/1996. Í lögunum er hins vegar ekki að finna sérákvæði um starfslok annarra ríkisstarfsmanna vegna heilsubrests. Starfsmenn skulu eiga rétt til launa í veikindaforföllum eftir því sem fyrir er mælt í lögum og, eftir atvikum, ákveðið eða um samið með sama hætti og laun, sbr. 12. gr. laganna. Heilsubrestur getur þó eftir atvikum talist vera réttmæt ástæða uppsagnar enda er eitt af almennum hæfisskilyrðum til að fá ráðningu í starf að hafa nauðsynlegt heilbrigði til að gegna þeim starfa sem um ræðir hverju sinni, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 6. gr. laganna. Heimild til uppsagnar af þessari ástæðu sætir þó einnig takmörkunum samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. til dæmis 50. gr. laga nr. 144/2020, um fæðingar- og foreldraorlof. Þá verður ákvörðun um uppsögn úr starfi á þessum grundvelli að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum og samrýmast meðalhófs- og jafnræðisreglum stjórnsýsluréttar.
Um laun og önnur starfskjör A fór samkvæmt ráðningarsamningi og kjarasamningi Y og fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs. Fjallað er um rétt starfsmanna vegna veikinda eða slysa í 12. kafla kjarasamningsins og um lausn frá störfum vegna endurtekinnar eða langvarandi óvinnufærni vegna veikinda eða slysa í kafla 12.4. Greinar 12.4.1-12.4.3 hljóða svo:
12.4.1 Ef starfsmaður er óvinnufær vegna veikinda eða slysa svo mánuðum skiptir á hverju ári um fimm ára tímabil og ekki er skýlaust vottað samkvæmt ákvæðum gr. 12.3.1 að hann hafi fengið heilsubót sem ætla megi varanlega, má leysa hann frá störfum vegna heilsubrests.
12.4.2 Þegar starfsmaður hefur verið samfellt frá vinnu vegna veikinda eða slysa launalaust í jafnlangan tíma og þann tíma er hann átti rétt á að halda launum í fjarveru sinni skv. gr. 12.2.1, má leysa hann frá störfum vegna heilsubrests.
12.4.3 Ekki skulu framangreind ákvæði um veikinda- og slysaforföll vera því til fyrirstöðu að starfsmaður láti af störfum er hann óskar þess ef hann er samkvæmt læknisvottorði orðinn varanlega ófær um að gegna starfi vegna vanheilsu. Krefjast má vottorðs trúnaðarlæknis hlutaðeigandi stofnunar.
Þegar starfsmaður er leystur frá störfum samkvæmt greinum 12.4.1–12.4.3 skal hann halda föstum launum samkvæmt grein 12.2.6 í 3 mánuði, sbr. grein 12.5.1 í samningnum.
Af framangreindu er ljóst að fullnægi starfsmaður ekki lengur skilyrðum um nauðsynlegt heilbrigði getur það leitt til starfsloka hans. Þar athugast þó að þótt starfsmaður glati rétti sínum til launa er ekki heimilt að leysa hann frá störfum vegna heilsubrests fyrr en á því tímamarki sem leiðir af framangreindum kjarasamningsákvæðum, nema hann hafi sjálfur óskað þess.
3 Starfslok A
Eins og nánar er rakið í III. kafla hér að framan kemur fram í skýringum X að A hafi ekki verið sagt upp störfum við X en það hafi ekki heldur borist formleg uppsögn frá henni þrátt fyrir beiðni þar um. Hún hafi aftur á móti oft látið í ljós að hún ætlaði að hætta störfum og tilkynnt um þá fyrirætlan í tölvupóstum til skólameistara. Jafnframt hafi legið fyrir að hún hafi flutt heimili sitt frá Z til Æ en til að sinna starfi [...] þurfi viðkomandi að búa [...]. Þá er tekið fram að skólameistari beri ábyrgð á að ekki hafi verið gengið formlega frá starfslokum A. Af þessu verður ekki annað ráðið en að X líti svo á að starfslok A við skólann hafi borið að með þeim hætti að hún hafi sjálf ákveðið að hætta störfum þótt hún hafi ekki beint sérstakri tilkynningu um það til skólans. A hefur hins vegar haldið því fram að hún hafi eingöngu velt upp þessum möguleika. Hún hafi orðið veik og farið í veikindaleyfi en verið áfram í starfssambandi sem hún hafi ekki bundið enda á. Það er því uppi ágreiningur um hvernig starfslokin bar að. Af þessu tilefni árétta ég að starfsmenn ríkisins njóta réttarstöðu aðila stjórnsýslumáls þegar taka á ákvörðun um uppsögn úr starfi. Eins og áður hefur verið rakið er það á ábyrgð hins opinbera vinnuveitanda, það er forstöðumanns, að tryggja lögmæti uppsagnarinnar og að málsmeðferð við undirbúning hennar sé hagað með þeim hætti að ekki leiki vafi á um hvernig starfslok komu til.
Ljóst er að enginn skriflegur gerningur liggur fyrir, hvorki tilkynning né samkomulag, þar sem fram kemur með skýrum hætti hvenær ráðningarsambandi A og X lauk og af hvaða ástæðu. Af því tilefni er rétt að taka fram að í ráðningarsamningi hennar við X kemur fram að uppsögn skuli vera skrifleg og miðast við mánaðamót hverju sinni. Hafi X bundið enda á ráðningarsambandið hefði skólinn þannig átt að tilkynna henni formlega og skriflega um starfslokin, við hvaða tíma þau væru miðuð og hver væri lagagrundvöllur þeirra, og þá að undangengnum þeim undirbúningi sem leiðir af stjórnsýslureglum. Í ljósi þess að ef starfsmaður óskar þess skal rökstyðja ákvörðun um uppsögn skriflega hefði jafnframt borið að veita henni annaðhvort fullnægjandi samhliða rökstuðning eða leiðbeina henni um rétt hennar til að fá skriflegan rökstuðning, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 og 2. mgr. 20. gr. og 1. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga, sbr. 22. gr. þeirra laga. Það byggist meðal annars á sjónarmiðum um réttaröryggi. Að öðrum kosti hefur starfsmaður takmarkaðar forsendur til að meta hvort uppsögn sé í samræmi við lög og þá eftir atvikum hvort hann telur tilefni til að leita réttar síns, sjá til hliðsjónar álit umboðsmanns 6. júní 2005 í máli nr. 4018/2004 og 14. nóvember 2006 í máli nr. 4306/2005.
Ef skólinn leit aftur á móti svo á að náðst hefði samkomulag um starfslok bar að gæta þess með sama hætti að forsendur samkomulagsins lægju fyrir með sannanlegum hætti, þar með talið um að gagnkvæmur vilji stæði til samkomulagsins. Hér hef ég einkum í huga að mikilvægt er að málum um starfslok opinberra starfsmanna verði ráðið til lykta með skýrum og glöggum hætti þannig að ekki verði síðar uppi vafi um tímamark þeirra eða kjör starfsmannsins að öðru leyti.
Til viðbótar við framangreint liggur fyrir að A voru ekki greidd laun í uppsagnarfresti fyrr en eftir að fyrirspurn umboðsmanns um málið barst skólanum. Að öllu þessu virtu verður að telja að það leiki verulegur vafi á um með hvaða hætti starfslok hennar við X báru að. Fyrirliggjandi tölvupóstsamskipti varpa að mínu mati ekki fullnægjandi ljósi á það og ekki hefur komið fram að önnur skrifleg gögn liggi fyrir um starfslokin sem þýðingu hafa. Ég tel X verða að bera hallann af þessu. Samkvæmt því tel ég að skólinn hafi ekki sýnt fram á að undirbúningur og úrlausn málsins hafi verið í samræmi við þá lögboðnu málsmeðferð sem ætlað er að tryggja réttaröryggi ríkisstarfsmanna við ákvörðunartöku um starfslok þeirra.
Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða mín að ekki hafi verið sýnt fram á að staðið hafi verið að starfslokum A við X með lögmætum hætti.
V Niðurstaða
Það er niðurstaða mín að annmarkar hafi verið á málsmeðferð X við starfslok A við skólann. Þessir annmarkar leiddu til þess að verulegur vafi leikur á um með hvaða hætti starfslok hennar við skólann bar að. Ég tel því að skólinn hafi ekki sýnt fram á að staðið hafi verið að þeim með lögmætum hætti.
Það verður að vera verkefni X að leysa úr því hvernig bætt verði úr þeim annmörkum sem voru á málsmeðferð skólans í tengslum við starfslok A. Ég mælist þó til þess að metið verði hvort og með hvaða hætti unnt er að rétta hlut hennar vegna þessa. Að öðru leyti verður það að vera verkefni dómstóla að meta réttaráhrif umræddra annmarka, þar með talið hugsanlegar einkaréttarlegar kröfur A, ef hún kýs að leggja málið í þann farveg. Ég beini jafnframt þeim tilmælum til X að taka framvegis mið af þeim sjónarmiðum sem koma fram í áliti þessu.
Hinn 26. september 2024 var undirrituð kjörin umboðsmaður Alþingis og tók við embætti 31. október þess árs. Ég hef því farið með mál þetta frá þeim tíma.