Bréf

Vísað er til kvörtunar þinnar 2. janúar sl. er lýtur að breytingu á framkvæmd opinberrar þjónustu Strætó og Vegagerðarinnar 1. janúar sl. sem felur í sér að ekki sé lengur hægt að nýta landsbyggðarkort í strætó til áframhaldandi ferða innan Reykjavíkur, heldur þurfi eftirleiðis að kaupa sérstakt kort eða staka miða til að ferðast áfram innan Reykjavíkur. Í kvörtuninni kemur fram að þú hafir keypt árskort til ferðast frá X að vinnustað í Reykjavík á þeirri forsendu að kortið gilti innan Reykjavíkur. Er þess farið á leit að umboðsmaður taki til athugunar hvort sú framkvæmd að fella niður gildi landsbyggðarkorts til áframhaldandi ferðar innan Reykjavíkur samrýmist meginreglum stjórnsýsluréttar, þar á meðal um réttmætar væntingar og meðalhóf, hvort legið hafi fyrir fullnægjandi lagaheimild til að skerða gildi árskorts á miðjum gildistíma og hvort málsmeðferð og upplýsingagjöf gagnvart notendum hafi verið í samræmi við kröfur um vandaða stjórnsýsluhætti. Loks er óskað eftir leiðbeiningum um hvort og hvaða úrræði séu tiltæk til leiðréttingar í þínu tilviki.

Í tilefni af kvörtun þinni vil ég benda á að í 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, kemur fram að ekki sé unnt að kvarta til umboðsmanns, ef skjóta má máli til æðra stjórnvalds og það hefur ekki fellt úrskurð sinn í málinu. Byggir þetta ákvæði á því sjónarmiði að stjórnvöld skuli sjálf fá fyrst tækifæri til að leiðrétta ákvarðanir, sem hugsanlega eru rangar, áður en farið er til aðila utan stjórnkerfis þeirra með kvartanir. Í samræmi við þetta hefur í framkvæmd umboðsmanns Alþingis almennt verið talið rétt að það æðra stjórnvald, sem fer með yfirstjórnunar- og eftirlitsheimildir á viðkomandi sviði, hafi fengið tækifæri til að fjalla um málið og þar með taka afstöðu til þess hvort tilefni sé til að beita þeim heimildum áður en mál sé tekið til meðferðar af hálfu umboðsmanns á grundvelli kvörtunar og þá einnig í þeim tilvikum sem afstaða þess til málsins verður ekki fengin fram á grundvelli stjórnsýslukæru.

Strætó bs., sem er byggðasamlag í eigu sveitarfélaga á höfuðborgar­svæðinu, annast rekstur almenningsvagna á höfuðborgar­svæðinu en Vegagerðin rekur almenningssamgöngur á landsbyggðinni, þótt Strætó bs. sinni ákveðinni upplýsingagjöf og þjónustu við farþega landsbyggðarvagna. Fyrir liggur að Strætó bs. og Vegagerðin reka sitt hvort greiðslukerfið.

Í fyrirliggjandi gögnum kemur fram að þú hafir leitað skýringa hjá Strætó á breytingunni en fengið þau svör að nýtt fyrirkomulag standi. Aftur á móti kemur ekki fram hvort þú hafir leitað til stjórnar byggðasamlagsins með formlegt erindi, né heldur hvort að þú hafir leitað til Vegagerðarinnar vegna áhrifa breyttrar framkvæmdar á þig sem handhafa árskorts í landsbyggðarvagna og mögulegs forsendubrests fyrir kaupunum. Í þessu sambandi bendi ég einnig á að samkvæmt 7. gr. forsetaúrskurðar nr. 5/2025, um skiptingu stjórnar­málefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, fer innviðaráðuneytið hvort tveggja með málefni Vegagerðarinnar og sveitarstjórnarmál, þar á meðal stjórnsýslu og verkefni sveitarfélaga. Eftirlit ráðherra með sveitarfélögum tekur einnig til byggðarsamlaga að því leiti sem þeim hefur verið falið að fara með stjórn­sýslu á vegum sveitarfélagsins, sbr. 109. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011. Að fenginni afstöðu Vegagerðarinnar, og eftir atvikum stjórnar Strætó bs., til umkvörtunarefna þinna er, í ljósi þeirra yfirstjórnunar- og eftirlitsheimilda sem innviðaráðherra fer með gagnvart þeim aðilum, svo og þeirra sjónarmiða sem búa að baki 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997, jafnframt rétt að leitað sé til innviðaráðuneytisins áður en erindið getur komið til athugunar hjá umboðsmanni.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið lýk ég umfjöllun minni um kvörtunina, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997. Kjósir þú að leita með mál þitt til framangreindra stjórnvalda og ert ósáttur við þau svör sem þér berast, er þér fært að leita til mín á ný með kvörtun þar að lútandi. Verður þá tekin frekari afstaða til þess hvort og þá að hvaða leyti hún getur komið til athugunar af minni hálfu.