Bréf

I

Vísað er til kvörtunar þinnar 24. nóvember 2025 yfir því að ríkissaksóknari hafi staðfest ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að vísa frá kæru þinni í tilefni sifskaparbrots, sem þú telur hafa verið framið gagnvart dóttur þinni. Samkvæmt kvörtuninni telur þú að hvorki lögregla né saksóknari hafi rannsakað málið. Ríkissaksóknara var ritað bréf 9. desember 2025 þar sem þess var óskað að umboðsmanni yrðu afhent afrit af öllum gögnum málsins. Umbeðin gögn bárust frá ríkissaksóknara 29. desember sama ár.

II

Fjallað er um rannsókn sakamáls í VII. kafla laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, en markmið hennar er að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann sakar, svo og að afla gagna til undibúnings málsmeðferð fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 53. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. sömu laga er rannsókn sakamála í höndum lögreglu, undir stjórn héraðssaksóknara eða lögreglustjóra, nema öðruvísi sé mælt fyrir um í lögum. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar skal kæru vegna refsiverðs brots eða beiðni um rannsókn beint til lögreglu eða ákæranda. Þá segir í 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 að lögregla vísi frá kæru um brot ef ekki þyki efni til að hefja rannsókn út af henni. Þá getur lögregla hætt hafinni rannsókn ef ekki þykir grundvöllur til að halda henni áfram, svo sem ef í ljós kemur að kæra hefur ekki verið á rökum reist eða brot er smávægilegt og fyrirsjáanlegt er að rannsóknin muni hafa í för með sér óeðlilega mikla fyrirhöfn og kostnað. Ákvarðanir lögreglu um að vísa kæru frá eða hætta rannsókn sæta kæru til ríkissaksóknara, sbr. 6. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008, en jafnframt skal tekið fram að ríkissaksóknari getur og kveðið á um rannsókn máls, mælt fyrir um framkvæmd hennar og fylgst með henni, sbr. síðari málslið 3. mgr. 21. gr. laga nr. 88/2008.

Með ákvæðum laga nr. 88/2008, þar á meðal framangreindu ákvæði 4. mgr. 52. gr. þeirra, er lögreglu og handhöfum ákæruvalds falið að leggja mat á ýmsa þætti er snerta rannsókn sakamála. Hið sama á við þegar mál er fullrannsakað en við slíkar aðstæður leggur ákærandi mat á hvort það sem fram er komið sé nægilegt eða líklegt til sakfellis, sbr. 145. gr. laga nr. 88/2008. Út frá því mati tekur hann ákvörðun um hvort sakborningur skuli sóttur til sakar, mál hans fellt niður eða því eftir atvikum lokið með öðrum hætti. Við mat á framangreindu hafa handhafar ákæruvalds talsvert svigrúm.

Vegna þessa svigrúms beinist athugun umboðsmanns Alþingis samkvæmt lögum nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, við þessar aðstæður einkum að því að kanna hvort niðurstaða í máli sé reist á málefnalegum sjónarmiðum, mat á gögnum máls sé ekki bersýnilega óforsvaranlegt sem og hvort réttra málsmeðferðarreglna hafi verið gætt. Umboðsmaður er hins vegar almennt ekki í aðstöðu til að leggja sjálfstætt mat á hvort efni séu til að hefja rannsókn sakamáls, rannsaka það frekar eða gefa út ákæru í máli.

III

Í gögnum málsins liggur fyrir kæra þín til lögreglustjóra. Í henni kemur fram að þú kærir tilgreinda konu fyrir sifskaparbrot, sbr. 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Er hinni ætluðu refsiverðu háttsemi lýst með þeim hætti í kærunni að umrædd kona, sem dóttir þín hafi búið hjá, hafi „heilaþvegið“ dóttur þína og afleiðing þess sé sú að hún hagi sér einkennilega gagnvart þér og neiti að mestu að eiga í samskiptum við þig. Fyrir liggur að með tilkynningu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem bæði er dagsett 14. og 11. júlí 2025, var þér tilkynnt að framangreindri kæru þinni væri vísað frá. Í kjölfar beiðni þinnar var ákvörðunin rökstudd af hálfu lögreglustjóra 6. ágúst sama ár. Í rökstuðningnum kemur meðal annars fram það mat lögreglustjóra að sú háttsemi, sem þú hafir lýst af hálfu framangreindrar konu, sé ekki talin refsiverð enda hafi komið fram af þinni hálfu að þú hafir ákveðið að dóttir þín dveldi hjá henni á meðan rekið hafi verið mál fyrir dómstólum. Af þeim sökum gæti háttsemi konunnar ekki fallið að verknaðarlýsingu 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í ákvörðun ríkissaksóknara 14. nóvember 2025 segir að á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga sé það mat ríkissaksóknara að engin efni séu til að líta svo á að kæruefni málsins kunni að falla undir verknaðarlýsingu 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eða að kærða hafi sýnt af sér refsiverða háttsemi gagnvart dóttur þinni. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til röksemda fyrir hinni kærðu ákvörðun var hún staðfest.

Af framangreindu er ljóst að ríkissaksóknari telur að sú ætlaða innræting dóttur þinnar af hálfu sakbornings málsins, sem kæra þín er sprottin af, geti ekki talist refsinæm samkvæmt 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í rökstuðningi lögreglustjóra er líkt og að framan greinir sérstaklega tekið fram að dóttir þín hafi búið hjá sakborningi málsins að þínu undirlagi, líkt og fram kemur í kæru þinni til lögreglustjóra. Af þessu tilefni er rétt að árétta að í 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem sakarefni sakamálsins hverfðist um, segir að hver sem svipti foreldra eða aðra rétta aðilja valdi eða umsjá yfir barni, sem ósjálfráða er fyrir æsku sakir, eða stuðli að því, að það komi sér undan slíku valdi eða umsjá, skuli sæta sektum eða fangelsi allt að 16 árum eða ævilangt.

Eftir að hafa kynnt mér öll gögn málsins og að teknu tillit til þess svigrúms, sem ríkissaksóknari nýtur og rakið er hér að framan, tel ég ekki tilefni til að gera athugasemdir við það þá niðurstöðu hans að staðfesta ákvörðun lögreglustjóra um frávísun kæru þinnar. Hefur það ekki áhrif á þessa niðurstöðu mína að ríkissaksóknari hafi dregið þá ályktun af gögnum málsins að sakborningur þess væri barnsmóðir þín enda verður ekki séð að það hafi haft áhrif á niðurstöðu hans heldur mat á því hvort sú innræting, sem þú telur hafa átt sér stað, geti fallið undir verknaðarlýsingu 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

IV

Með vísan til alls framangreinds tel ég ekki tilefni til frekari athugunar á máli þínu og læt meðferð þess af þeim sökum lokið, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.