Samtökin A kvörtuðu yfir tilmælum fjármála- og efnahagsráðuneytisins til forstöðumanna ríkisstofnana um áhrif dóms Landsréttar, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkinu bæri að greiða starfsmanni orlof af yfirvinnu hans. Í tilmælum ráðuneytisins kom meðal annars fram að þar sem um einkaréttarlega kröfu væri að ræða væri ekki rétt að „leiðrétta miðlægt án kröfu um greiðslu“ heldur yrði hver og einn starfsmaður sem teldi sig eiga kröfu á hendur vinnuveitanda að beina henni til hans sem síðan myndi meta hvort greiða ætti kröfuna eða hafna henni.
Þar sem athugasemdir samtakanna höfðu ekki verið bornar undir fjármála- og efnahagsráðuneytið taldi umboðsmaður ekki rétt að taka kvörtunina til meðferðar fyrr en afstaða ráðuneytisins til þeirra lægi fyrir.
Umboðsmaður lauk málinu með bréf 11. febrúar 2026.
Vísað er til kvörtunar A 17. desember sl. er lýtur að tilmælum fjármála- og efnhahagsráðuneytisins til forstöðumanna ríkisstofnana um áhrif dóms Landsréttar [...] 2025 í máli nr. [...]. Með dóminum var staðfestur dómur héraðsdóms þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkinu hafi borið að greiða starfsmanni þess orlof af yfirvinnulaunum hans. Var þar meðal annars vísað til þess fyrir lægi í málinu að ekki hefði verið sérstaklega samið um að orlofsfé yrði ekki greitt af yfirvinnu og yrði ríkið að bera hallann af því. Í tilmælum ráðuneytisins kom meðal annars fram að þar sem um einkaréttarlega kröfu væri að ræða væri ekki rétt að „leiðrétta miðlægt án kröfu um greiðslu“ heldur yrði hver og einn starfsmaður sem teldi sig eiga kröfu á hendur vinnuveitanda að beina henni til hans sem síðan myndi meta hvort greiða ætti kröfuna eða hafna henni. Telur A þá framkvæmd ekki í samræmi við lög eða vandaða stjórnsýsluhætti.
Í lögum nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, er gengið út frá því að meginviðfangsefni umboðsmanns sé að taka við kvörtunum frá borgurunum og láta þeim í té álit um það hvort stjórnvöld hafi leyst með réttum hætti úr máli þeirra. Þannig er tekið fram í 2. mgr. 4. gr. laga nr. 85/1997 að hver sá sem telur sig hafa verið beittan rangsleitni af hálfu einhvers þess aðila sem eftirlit umboðsmanns tekur til geti kvartað af því tilefni til umboðsmanns. Í þessu felst að til þess að kvörtun verði borin fram við umboðsmann verður að liggja fyrir ákveðin ákvörðun, athöfn eða athafnaleysi stjórnvalds sem beinist sérstaklega að þeim sem leggur fram kvörtun eða varðar beinlínis hagsmuni hans eða réttindi umfram aðra.
Í 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997 er jafnframt sett fram það skilyrði að ef skjóta megi máli til æðra stjórnvalds sé ekki unnt að kvarta til umboðsmanns fyrr en æðra stjórnvaldið hefur fellt úrskurð sinn í málinu. Ákvæði þetta er byggt á því sjónarmiði að stjórnvöld skuli fá tækifæri til að leiðrétta ákvarðanir, sem hugsanlega eru rangar, áður en leitað er til aðila utan stjórnkerfis þeirra líkt og umboðsmanns Alþingis. Af því leiðir jafnframt að umboðsmaður tekur kvörtun að jafnaði ekki til meðferðar liggi ekki fyrir afstaða viðkomandi stjórnvalds til kvörtunarefnisins.
Af kvörtuninni verður ekki ráðið að samtökin hafi borið athugasemdir sínar undir fjármála- og efnahagsráðuneytið. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem búa að baki 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997 tel ég því rétt að samtökin freisti þess að fá afstöðu ráðuneytisins til kvörtunarefnisins áður en það verður borið undir umboðsmann Alþingis. Að fenginni slíkri afstöðu er samtökunum fært að leita til mín á nýjan leik og verður þá tekin frekari afstaða til þess hvort, og þá að hvaða marki, málefnið getur komið til athugunar af hálfu umboðsmanns á grundvelli kvörtunar.
Með vísan til framangreinds lýk ég athugun minni á kvörtuninni, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997.