A og B kvörtuðu yfir því að ríkissaksóknari og lögreglustjórinn á X hefðu ekki aflétt haldlagningu muna í þeirra eigu en þau höfðu verið sýknuð í héraðsdómi. Þá töldu A og B að þau ættu rétt til þess að haldinu yrði aflétt þar sem ríkissaksóknari hefði ekki áfrýjað málinu til Landsréttar innan áfrýjunarfrests.
Umboðsmaður tók fram að sá hluti kvörtunarinnar sem snéri að útgáfu áfrýjunarstefnu væri liður í meðferð dómstóls og ætti ekki undir starfssvið umboðsmanns. Þá tiltók umboðsmaður að önnur atriði kvörtunarinnar væru þess eðlis að til staðar væru bein lagafyrirmæli um málskot til dómstóla. Voru því ekki uppfyllt lagaskilyrði til þess að taka kvörtunina til frekari meðferðar.
Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 13. febrúar 2026.
I
Vísað er til kvörtunar ykkar 22. janúar sl. sem ráðið verður að beinist að Skattinum, ríkissaksóknara og lögreglustjóranum á X og lúti að því að haldlagningu lyfja hafi ekki verið aflétt eftir að þið voruð sýknuð af kröfum lögreglustjórans á X , með dómum héraðsdóms X 23. desember sl. í málum nr. [...] og [...]. Verður og ráðið að umrædd lyf hafi verið haldlögð í tengslum við þau mál. Þá hafi ríkissaksóknari ekki áfrýjað dómunum til Landsréttar innan fjögurra vikna áfrýjunarfrests. Þar með sé málunum endanlega lokið og því engin lagastoð fyrir áframhaldandi haldi á umræddum lyfjum. Hvað snertir Skattinn hef ég skilið kvörtunina á þá leið að hún lúti að því að tollstjóri hafi lyfin í vörslum sínum.
II
Um hald á munum er fjallað í IX. kafla laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Þar segir í 3. mgr. 69. gr. laganna að vilji eigandi eða vörsluhafi munar, sem hald er lagt á, ekki hlíta þeirri ákvörðun og geti hann þá borið ágreiningsefnið undir dómara, en krafa um að aflétta haldi fresti því þó ekki. Þá segir í 1. mgr. 72. gr. að aflétta skuli haldi þegar þess er ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið, nema um sé að ræða muni sem gerðir hafa verið upptækir með dómi, muni sem aflað hefur verið með refsiverðum hætti og afhentir hafa verið þeim sem tilkall eiga til þeirra, eða muni sem lagðir hafa verið fram sem sönnunargagn í máli nema sá sem afhendingar krefst þurfi á gagni að halda til að ná rétti sínum eða afstýra réttindamissi. Þegar haldi verður aflétt samkvæmt 1. mgr. 72. gr. skal lögregla hlutast til um að skila munum til þess sem á rétt til þeirra, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Í 13. gr. reglugerðar nr. 88/2019, um meðhöndlun, vörslur og sölu haldlagðra, kyrrsettra og upptækra eigna og muna, sem sett er með heimild í 3. mgr. 88. gr. a. laganna, segir að falli haldlagning niður án þess að upptaka hafi verið dæmd skuli hinum haldlögðu munum skilað aftur til eiganda þeirra nema öðruvísi sé kveðið á um í lögum. Það stjórnvald sem fer með endanlegt forræði á máli beri ábyrgð á því að skila mununum. Séu munir í geymslu hjá öðru stjórnvaldi þegar haldlagning fellur niður, skuli það stjórnvald annast skil á mununum samkvæmt beiðni þess stjórnvalds sem fer með forræði málsins og skulu skil fara fram eins fljótt og auðið er og að jafnaði innan þriggja daga eftir að haldlagning fellur niður.
III
Í tilefni kvörtunar ykkar skal tekið fram að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, er hlutverk umboðsmanns að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögunum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal umboðsmaður gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Um starfssvið umboðsmanns er fjallað í 3. gr. laganna en samkvæmt b-lið 4. mgr. hennar fellur starfsemi dómstóla utan við starfssvið umboðsmanns Alþingis. Þá verður af lögunum einnig ráðið að þau eru meðal annars byggð á þeirri forsendu að fyrir hendi sé verkaskipting milli dómstóla og umboðsmanns og mál geti verið þannig vaxin að eðlilegra sé að leyst verði úr þeim fyrir dómstólum. Þannig kemur til dæmis fram í lögunum að starfssvið umboðsmanns taki ekki til ákvarðana og annarra athafna stjórnvalda þegar samkvæmt beinum lagafyrirmælum er ætlast til að menn leiti leiðréttingar með málskoti til dómstóla, sbr. c-lið 4. mgr. 3. gr. þeirra. Þá er tekið fram að varði kvörtun réttarágreining sem á undir dómstóla og eðlilegt er að þeir leysi úr geti umboðsmaður lokið máli með ábendingu um það, sbr. c-lið 2. mgr. 10. gr. laganna.
Ástæða þess að framangreint er rakið er sú að ekki verður annað ráðið af kvörtuninni en að hún lúti að ágreiningi um hvort aflétta eigi haldi á eigum ykkar og þá hvort áfrýjunarstefna, vegna fyrrgreindra dóma héraðsdóms X, hafi borist Landsrétti innan áfrýjunarfrests. Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að sá þáttur kvörtunarinnar sem lýtur að því hvort áfrýjunarstefna hafi verið gefin út innan fjögurra vikna er atriði sem er liður í meðferð dómsmáls og fellur því samkvæmt framangreindu utan starfssviðs umboðsmanns. Þá eru önnur atriði kvörtunarinnar, þ.e. þau sem lúta að því að haldi á eigum ykkar hafi enn ekki verið aflétt þrátt fyrir sýknudóma í héraði, þess eðlis að um er að ræða athafnir þar sem fyrir hendi eru bein lagafyrirmæli um málskot til dómstóla. Af þeim sökum eru ekki uppfyllt lagaskilyrði til þess að kvörtunin verði tekin til frekari meðferðar af minni hálfu. Af þessu leiðir enn fremur að ég tel ekki tilefni til að taka til frekari athugunar þá stöðu að tollstjóri hafi umrædd lyf enn í vörslum sínum.
IV
Með hliðsjón af framangreindu lýk ég meðferð minni á málinu, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997.