A kvartaði annars vegar yfir því að utanríkisráðuneytið hefði ekki svaraði erindi hans sem og yfir breytingum á alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni. Hins vegar laut kvörtunin að töfum landlæknis á afgreiðslu beiðni A um afhendingu gagna.
Þar sem erindi A til utanríkisráðuneytisins hafði ekki verið ítrekað taldi umboðsmaður ekki tilefni til að aðhafast frekar að svo stöddu. Þá varð ekki séð að þær breytingar sem gerðar hefðu verið á alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni vörðuðu hagsmuni A með slíkum hætti að uppfyllt væru skilyrði til þess að erindi hans yrði að því leyti tekið til frekari athugunar á grundvelli kvörtunar.
Hvað varðaði tafir á afgreiðslu gagnabeiðni A taldi umboðsmaður að ekki hefði enn orðið slíkur dráttur á afgreiðslu hennar að tilefni væri til að aðhafast vegna kvörtunarinnar að svo stöddu.
Umboðsmaður lauk málinu með bréf 25. febrúar 2026.
I
Vísað er til kvartana þinna 9. og 11. febrúar sl. sem lúta annars vegar að því að utanríkisráðuneytið hafi ekki svarað erindi þínu frá 21. júlí 2025 sem og að breytingum á alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni. Hins vegar lúta kvartanirnar að töfum landlæknis á afgreiðslu beiðni þinnar 24. janúar sl. um afhendingu gagna hjá embættinu. Er þess jafnframt óskað að umboðsmaður taki stjórnsýslu landlæknis til athugunar með tilliti til mögulegra brota gegn lögmætisreglu, meðalhófsreglu, rannsóknarreglu og vandaðra stjórnsýsluhátta.
II
Í tilefni af athugasemdum þínum við viðbragðsleysi utanríkisráðuneytisins tek ég fram að það er meginregla í stjórnsýslurétti að stjórnvöldum ber almennt að svara erindum sem þeim berast án ástæðulausra tafa. Það hvort um óeðlilegan drátt hafi verið að ræða á að stjórnvald svari erindi er því byggt á mati hverju sinni þar sem líta verður meðal annars til efnis viðkomandi erindis og þeirra málsmeðferðarreglna sem stjórnvöldum ber að fylgja við afgreiðslu þess. Með tilliti til þess fjölda erinda sem stjórnvöldum berast verður jafnframt að ætla þeim nokkurt svigrúm í þessu efni. Þá hefur umboðsmaður almennt litið svo á að rétt sé að sá sem ber fram kvörtun vegna þess að dráttur hafi orðið á því að stjórnvald svari erindi frá honum leiti fyrsta kastið sjálfur til stjórnvaldsins með ítrekun á erindinu og gefi því þannig færi á að bregðast við áður en leitað er til umboðsmann með kvörtun. Þar sem ekki verður ráðið af kvörtuninni að erindi þitt til ráðuneytisins hafi verið ítrekað tel ég ekki tilefni til aðhafast frekar að svo stöddu. Ég tek fram að þú getur leitað til umboðsmanns á nýjan leik verði óhæfilegur dráttur á svörum utanríkisráðuneytisins að undangengnum ítrekunum.
Hvað snertir athugasemdir þínar við breytingar á alþjóða-heilbrigðisreglugerðinni og þau lagalegu álitefni sem þú telur þær hafa í för með sér leyfi ég mér að vísa til þess sem fram kemur í bréfi mínu til þín 30. janúar sl. í málum nr. 580/2025 og 588/2025, um starfssvið umboðsmanns og þau lagalegu skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt til þess að kvörtun verði tekin til meðferðar af minni hálfu. Þannig verður almennt ekki kvartað til umboðsmanns nema kvörtunin snerti tiltekna ákvörðun, athöfn eða athafnaleysi stjórnvalds sem beinist sérstaklega að þeim sem kvartar eða varðar beinlínis hagsmuni hans umfram aðra. Það er hins vegar ekki hlutverk umboðsmans að láta fólki í té lögfræðilegar álitsgerðir sé það skilyrði ekki uppfyllt eða svara almennum spurningum um tiltekin málefni.
Þar sem ekki verður ráðið að kvörtunarefnið varði hagsmuni þína með framangreindum hætti eru ekki uppfyllt skilyrði til þess að erindi þitt verði að þessu leyti tekið til frekari athugunar á grundvelli kvörtunar. Verður því litið á athugasemdir þínar sem ábendingar um atriði sem vert kann að vera fyrir umboðsmann að taka til skoðunar á grundvelli frumkvæðisheimildar 5. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.
III
Hvað snertir athugasemdir þínar við afgreiðslu landlæknis á gagnabeiðni þinni tek ég fram að í upplýsingalögum nr. 140/2012 er gengið út frá því að skylt sé að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögnum, með þeim takmörkunum sem greinir í 6. til 10. gr. laganna. Í 1. mgr. 17. gr. þeirra segir að tekin skuli ákvörðun um hvort orðið verði við beiðni um aðgang svo fljótt sem verða má. Hafi beiðni ekki verið afgreidd innan sjö daga frá móttöku hennar skuli skýra aðila frá ástæðum tafanna og hvenær ákvörðunar sé að vænta. Þá segir í 3. mgr. 17. gr. að hafi beiðni um aðgang að gögnum ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá móttöku hennar sé beiðanda heimilt að vísa málinu til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem úrskurðar um rétt hans til aðgangs. Þá er heimilt að bera synjun beiðni um aðgang að gögnum undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál sem úrskurðar um ágreininginn, sbr. 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga.
Að svo stöddu eru ekki uppfyllt skilyrði til þess að umboðsmaður taki afstöðu til þess hvernig leysa beri efnislega úr beiðni þinni á grundvelli upplýsingalaga enda er ekki unnt að kvarta til umboðsmanns, ef skjóta má máli til æðra stjórnvalds, fyrr en æðra stjórnvaldið hefur fellt úrskurð sinn í málinu, sbr. 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997. Í samræmi við ákvæðið er það forsenda þess að umboðsmaður geti fjallað um hvort afgeiðsla á beiðni um aðgang að gögnum á grundvelli upplýsingalaga hafi verið í samræmi við lög að niðurstaða úrskurðarnefndar um upplýsingamál liggi fyrir.
Að því er varðar tafir á afgreiðslu beiðninnar bendi ég þó á að þegar umboðsmanni berast kvartanir vegna tafa á afgreiðslu mála og fyrir liggur að mál hefur verið til meðferðar í nokkurn tíma hefur almennt, þrátt fyrir áðurnefnda reglu um að máli skuli hafa verið lokið innan stjórnsýslunnar, verið farin sú leið að spyrjast fyrir um hjá stjórnvaldinu hvað líði meðferð og afgreiðslu viðkomandi máls. Þetta hefur ekki síst verið gert til að greiða fyrir því að borgararnir fái sem fyrst afgeiðslu mála sinna enda hefur reyndin verið sú að stjórnvaldið hefur brugðist við og afgreitt málið eða gefið skýringar á því hvað valdi töfunum og hvenær ráðgert sé að afgreiða málið. Í þessum tilvikum lýkur umboðsmaður athugun sinni á málinu.
Með hliðsjón af framangreindu og þar sem fyrir liggur að gagnabeiðni þín var lögð fram 24. janúar sl. tel ég að ekki hafi enn orðið slíkur dráttur á afgreiðslu beiðni þinnar að tilefni sé til að aðhafast vegna kvörtunarinnar að svo stöddu. Þá ítreka ég að í samræmi við 1. mgr. 17. gr. upplýsingalaga er þér fært að beina kæru til úrskurðarnefndar um upplýsingamál hafi beiðnin ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá móttöku hennar.
IV
Með vísan til þess sem að framan er rakið læt ég athugun minni á málinu lokið, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997.