Bréf

Vísað er til kvörtunar A 24. febrúar sl. er lýtur að töfum á afgreiðslu á beiðni A um mögulegar breytingar á gildistöku ákvæða reglugerðar nr. 1250/2024, um útlit og viðvörunarmerkingar tóbaksvara, losun skaðlegra tóbaksefna, mæliaðferðir og skýrslugjöf, sem upphaflega var lögð fram 12. nóvember 2024. Er þess óskað að umboðsmaður taki stjórnsýslu heilbrigðisráðuneytisins til athugunar og þá sérstaklega hvort málshraði ráðuneytisins hafi verið í samræmi við 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Ég tel í upphafi rétt að vekja athygli á því að stjórnsýslulögin gilda að meginstefnu þegar stjórnvöld, þar á meðal stjórnsýslunefndir, taka ákvarðanir um rétt eða skyldu manna, það er stjórnvaldsákvarðanir, sbr. 2. mgr. 1. gr. laganna. Er þar jafnframt tekið fram að þau gildi ekki um samningu reglugerða né annarra almennra stjórnvaldsfyrirmæla. Erindi A til ráðuneytisins lýtur að mögulegum breytingum á almennum stjórnvaldsfyrirmælum og er þar ekki um að ræða mál sem kann að ljúka með stjórnvaldsákvörðun gagnvart A í framangreindum skilningi. Þær skyldur sem hvíla á ráðuneytinu við meðferð erindis A verða því ekki leiddar af fyrirmælum stjórnsýslulaga.

Ég tek þó fram að það leiðir af óskráðri reglu stjórnsýsluréttarins að skriflegum erindum ber að svara skriflega, nema svars sé ekki vænst eða ljóst er að borgarinn sættir sig við munnleg svör. Í henni felst að stjórnvaldinu er skylt að bregðast við erindinu þannig að borgarinn búi ekki í óvissu um hvort það hafi verið móttekið, sé til meðferðar eða niðurstaða hafi fengist í því. Í reglunni felst hins vegar ekki að sá sem ber upp erindi til stjórnvalds eigi rétt á tiltekinni úrlausn mála sinna eða þeim efnislegu svörum við fyrirspurnum sínum sem hann óskar eftir. Það ræðst af eðli erindisins, því málefnasviði sem það tilheyrir og málstvikum að öðru leyti hvaða kröfur verða leiddar af lögum, skráðum og óskráðum, og vönduðum stjórnsýsluháttum til þeirra svara sem stjórnvöld veita vegna slíkra erinda borgaranna. Þá leiðir það af óskráðri málshraðareglu að slíkum erindum ber að svara án ónauðsynlegs dráttar.   

Í tilefni af kvörtuninni var heilbrigðisráðuneytinu ritað bréf 9. mars sl. þar sem þess var óskað að umboðsmanni yrðu veittar upplýsingar um hvað liði meðferð og afgreiðslu á beiðni A. Svör ráðuneytisins, sem hér fylgja hjálögð í ljósriti, bárust 25. mars sl. Þar kemur meðal annars fram að ráðuneytið hafi átt í reglulegum samskiptum við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, EFTA-skrifstofuna og ÁTVR vegna svonefnds „Service Level“ samnings sem sé forsenda þess að Ísland fái inngöngu í „European Union Common Entry Gate (EU-CEG)“, sem sé rafrænt tilkynningakerfi sem Evrópusambandið noti til að safna upplýsingum um ákveðnar vörur áður en þær fari á markað. Það sé skilyrði fyrir því að Ísland standi við skuldbindingar sínar samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/40/ESB, um samræmingu ákvæða í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum aðildarríkjanna varðandi framleiðslu, kynningu og sölu á tóbaki og tengdum vörum, en sú tilskipun hafi verið innleid með lögum nr. 110/2023, um breytingu á lögum nr. 6/2002, um tóbaksvarnir.

Í bréfinu kemur jafnframt fram að tafir hafi orðið inngöngu í „EU-CEG“ og hafi ráðuneytið því talið nauðsynlegt að fresta gildistöku reglugerðar nr. 480/2025, um rekjanleikakerfi fyrir tóbaksvörur, sem kvæði meðal annars á um einkvæmt auðkenni á umbúðir, til 1. nóvember 2026. Þá hafi það jafnframt verið mat ráðuneytisins að ekki væri rétt að krefjast þess þann 1. maí 2026 að innflutningsaðilar myndu breyta umbúðum með nýjum myndum til þess eins að bæta auðkenningu fyrir umbúðirnar fyrir 1. nóvember. A hafi verið tilkynnt þann 4. mars sl. að gilstökufresturinn hefði verið færður.

Samkvæmt svörum ráðuneytisins hefur beiðni A að þessu leyti verið svarað. Að því virtu tel ég ekki ástæðu til að  aðhafst frekar í tilefni af kvörtuninni. Lýk ég því athugun minni á málinu með vísan til a-liðar 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.